ส่องสาเหตุ ทำไมฝนตกทั้งวันทั้งคืน เปิดชื่อ เมฆตัวการทำฝนแช่ ต่างจากเมฆปกติยังไง

ไขข้อสงสัย ทำไมฝนตกตกแช่ลากยาวตั้งแต่เช้าจรดค่ำ ต้นเหตุจาก เมฆนิมโบสเตรตัส ตัวการฟ้ามืดทึบแถม ทำฝนตกสม่ำเสมอไม่ยอมหยุด

สถานการณ์ฝนตกหนักยังคงส่งผลกระทบต่อเนื่อง หลังหลายพื้นที่ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล รวมถึงจังหวัดในภาคตะวันออก เผชิญฝนตกหนักสะสมมาหลายวัน โดยตั้งแต่วันที่ 25 กันยายน 2569 หลายพื้นที่ยังมีน้ำท่วมขังและอยู่ในภาวะน่าเป็นห่วง ขณะที่ปรากฏการณ์ที่เรียกว่า ฝนแช่ ซึ่งมีลักษณะฝนตกโปรยปรายต่อเนื่องตั้งแต่เช้าจรดค่ำและยาวนานตลอดทั้งคืน กำลังเป็นอีกปัจจัยที่ทำให้สถานการณ์แตกต่างจากฝนตกหนักทั่วไปที่มักเกิดขึ้นในช่วงเวลาสั้น ๆ ก่อนจะหยุดลง

วันที่ 25 กันยายน 2569 บัญชา ธนบุญสมบัติ ผู้อำนวยการฝ่ายเผยแพร่ความรู้เทคโนโลยีวัสดุ ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) ออกมาโพสต์ให้ความรู้ผ่านเพจเฟซบุ๊ก บัญชา ธนบุญสมบัติ กรณีหลายพื้นที่กำลังเผชิญปรากฏการณ์ ฝนแช่ หลังมีฝนตกโปรยปรายต่อเนื่องตั้งแต่เช้าจรดค่ำยาวนานแบบไม่ยอมหยุด หลายคนอาจสงสัยว่าเหตุใดท้องฟ้าจึงครึ้มเป็นสีเทาทึบทั่วบริเวณ ขณะที่ฝนยังคงตกต่อเนื่องโดยแทบไม่มีเสียงฟ้าร้องหรือฟ้าผ่า คำตอบสำคัญอาจอยู่ที่ เมฆนิมโบสเตรตัส ซึ่งเป็นเมฆแผ่นหนาทึบที่สามารถก่อตัวและปกคลุมพื้นที่กว้างภายใต้อิทธิพลของหย่อมความกดอากาศต่ำ จนทำให้เกิดฝนตกยาวนานและต่อเนื่องกว่าฝนตกหนักทั่วไป โดยระบุว่า

ถาม: ฝนที่ตกเกือบทั้งวัน ไม่ยอมหยุด มาจากไหน ?

ตอบ: เมฆนิมโบสเตรตัส ในหย่อมความกดอากาศต่ำ

ภาพจาก FM91 Trafficpro

ทำไมในหลายพื้นที่ ฟ้าถึงครึ้มเป็นสีเทาแผ่นเดียวไร้ขอบเขต และมีฝนตกโปรยปรายต่อเนื่องตั้งแต่เช้าจรดค่ำโดยไม่มีทีท่าว่าจะหยุด ต่างจากฝนตกหนักที่มีเสียงฟ้าร้องฟ้าผ่าเพียงระยะหนึ่งแล้วหายไป ?

ปรากฏการณ์ฝนตกแช่ยาวนานเช่นนี้ เป็นลักษณะของเมฆสกุล (genus) ที่มีชื่อว่า นิมโบสเตรตัส (Nimbostratus) ซึ่งมีลักษณะเป็นแผ่นหนาทึบ ส่วนใหญ่อยู่ระดับกลาง แต่ฐานอยู่ระดับล่าง

เมฆสกุลนี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น

- แนวปะทะอากาศอุ่น (warm front) ซึ่งประเทศไทยไม่มี

- หย่อมความกดอากาศต่ำ (low pressure area) ซึ่งเป็นกรณีที่เกิดได้ในประเทศไทย

หย่อมความกดอากาศต่ำสร้างแผ่นเมฆหนาทึบได้อย่างไร ?

การลู่เข้าของอากาศที่ระดับต่ำ (Low-Level Convergence)

บริเวณใจกลางหย่อมความกดอากาศต่ำ อากาศจากพื้นที่โดยรอบจะไหลเวียนเข้าหากัน (เกิด convergence) เนื่องจากอากาศที่ศูนย์กลางมีความหนาแน่นน้อยกว่า เมื่อมวลอากาศอุ่นและชื้นไหลมากระทบกันที่บริเวณใกล้พื้นผิว อากาศเหล่านั้นจะไม่มีทางออกอื่นนอกจากถูกบังคับให้ยกตัวขึ้นด้านบน

ภาพจาก FM91 Trafficpro

การยกตัวตามสเกลขนาดใหญ่ (Synoptic-Scale Lifting)

การยกตัวในหย่อมความกดอากาศต่ำจะเป็นการยกตัวแบบแผ่กว้างออกไป โดยมวลอากาศชื้นจะค่อย ๆ ลอยสูงขึ้นพร้อมกัน ครอบคลุมพื้นที่กว้าง อาจถึงหลายร้อยกิโลเมตร

การขยายตัวและเย็นตัวแบบอะเดียแบติก (Adiabatic Cooling)

เมื่อมวลอากาศอุ่นและชื้นยกตัวสูงขึ้น อุณหภูมิจะลดลงเรื่อย ๆ จนถึงระดับกลั่นตัว (lifted condensation level: LCL) ไอน้ำในอากาศจึงควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำ และรวมตัวกันเป็นแผ่นเมฆเรียบหนาแน่น ปกคลุมท้องฟ้าเป็นบริเวณกว้าง

จากชั้นเมฆสู่เมฆนิมโบสเตรตัส (Nimbostratus)

เมื่อกระบวนการป้อนความชื้นและการยกตัวเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เมฆชั้นแผ่นที่ก่อตัวขึ้นแรกเริ่ม เช่น เมฆสเตรตัส (Stratus) หรือเมฆแอลโตสเตรตัส (Altostratus) จะเริ่มสะสมหยดน้ำและหนาตัวขึ้นในแนวตั้งจนมีความหนามาก แต่มีฐานเมฆอยู่ต่ำกว่า 2,000 เมตร

น่ารู้ด้วยว่า ระยะ 2,000 เมตร เป็นเส้นแบ่งระหว่างเมฆระดับต่ำกับเมฆระดับกลาง

นี่เองที่ทำให้ International Cloud Atlas จัดให้นิมโบสเตรตัสเป็นเมฆระดับกลาง แต่ฐานเมฆอยู่ระดับต่ำ

ภาพจาก FM91 Trafficpro

เมฆนิมโบสเตรตัส (Nimbostratus) มีลักษณะเฉพาะ คือ

- ฐานเมฆราบเรียบและทึบแสง ปกคลุมท้องฟ้าทั้งหมดจนมองไม่เห็นดวงอาทิตย์

- ยอดเมฆค่อนข้างเรียบ ไม่พองเป็นก้อนตะปุ่มตะป่ำเหมือนเมฆคิวมูลัส

- มักไม่มีพายุฟ้าคะนองรุนแรง เนื่องจากไม่ได้เกิดจากสภาวะอากาศที่มีกระแสอัปดราฟต์ที่รุนแรง (non-convective) อย่างไรก็ดี International Cloud Atlas ระบุว่านิมโบสเตรตัสอาจมีฟ้าแลบได้ แต่พบได้น้อยครั้ง

ทำไมฝนถึงตกต่อเนื่องยาวนาน ไม่ยอมหยุดง่าย ๆ ?

1. การป้อนความชื้นที่ไม่ขาดสาย : หย่อมความกดอากาศต่ำตราบใดที่ยังคงกำลังอยู่ จะดูดมวลอากาศชื้นเข้ามาเติมที่ฐานเมฆอย่างต่อเนื่อง

2. โครงสร้างเมฆมีเสถียรภาพ : การยกตัวของอากาศแบบแผ่กว้างช่วยป้องกันไม่ให้เมฆแยกตัวเป็นก้อนพายุเดี่ยว ๆ ฝนจึงตกในอัตราสม่ำเสมอทั่วทั้งพื้นที่

3. กระบวนการรวมตัวของหยดน้ำ (Coalescence & Bergeron Process) : หยดน้ำและผลึกน้ำแข็งในชั้นเมฆที่หนาแน่นมากจะรวมตัวกันจนหนักพอ และตกลงมาเป็นฝนอย่างต่อเนื่องตลอดเวลาที่อากาศยังคงลอยตัวขึ้นไปเติม

สรุป : หากวันไหนที่คุณมองออกไปนอกหน้าต่างแล้วพบกับฟ้าสีเทาราบเรียบเป็นแผ่นเดียว พร้อมสายฝนที่ตกโปรยปรายสม่ำเสมอไร้เสียงฟ้าร้อง นั่นคือสัญญาณว่าคุณอาจอยู่ภายใต้อิทธิพลของเมฆนิมโบสเตรตัสนั่นเอง

ภาพจาก เฟซบุ๊ก บัญชา ธนบุญสมบัติ

ส่องสาเหตุ ทำไมฝนตกทั้งวันทั้งคืน เปิดชื่อ เมฆตัวการทำฝนแช่ ต่างจากเมฆปกติยังไง

เมฆสกุลนี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น

หย่อมความกดอากาศต่ำสร้างแผ่นเมฆหนาทึบได้อย่างไร ?

เมฆนิมโบสเตรตัส (Nimbostratus) มีลักษณะเฉพาะ คือ

ทำไมฝนถึงตกต่อเนื่องยาวนาน ไม่ยอมหยุดง่าย ๆ ?

ประเด็นที่เกี่ยวข้อง

บุคคลที่เกี่ยวข้อง

สถานที่ที่เกี่ยวข้อง

ประเด็นที่เกี่ยวข้อง